December 2025
Het effect van ventileren in te warme woning
Veel zomercomfortproblemen manifesteren zich in appartementen in betonnen complexen. Dit bleek onder andere uit de meetcampagne Hitte in 85 Gelderse huurwoningen1. Effectieve zonwering blijkt vaak een issue, evenals onvoldoende (nacht)ventilatie. In de betonnen appartementen neemt in warme periodes dag na dag de temperatuur iets toe en die warmte blijft dagen hangen. Een geslaagd experiment was een eenvoudige ventilator die voor nachtelijke koeling zorgde en de bewoner leerde overdag slimmer te ventileren.
Dit artikel gaat in op bereikte (temperatuur)effecten gedurende het experiment in een appartement na drie zomermaanden met hybride zomernachtventilatie.
De klacht
Saxion en Plavei onderzochten het effect van hybride nachtventilatie in een west-georiënteerd appartement met buitenzonwering van woningcorporatie Plavei. De klacht betrof dag en nacht temperaturen boven 25 °C in warme perioden. Tussen 5 - 11 augustus 2024 schommelde bijvoorbeeld de buitentemperatuur aanzienlijk tussen 15 - 30 °C, maar binnen was de variatie beperkt tot 25 - 30 °C. Open ramen en open hordeuren gaven ’s nachts maar 1,5 à 2 °C temperatuurreductie. De comfortproblemen waren dusdanig dat de bewoner de woning regelmatig ontvluchtte.
1. Verloop binnentemperatuur voor nachtventilatie (rood) en na nachtventilatie (blauw).
Focus op hybride ventilatie
Omdat er al buitenzonwering was, werd rond 25 juni 2025 het experiment gestart met eenvoudige hybride nachtventilatie. Een torenventilator voor een draairaam dat circa 20 cm openstaat, zorgt voor versterkte mechanische luchttoevoer in de woonkamer. Volgens de specificaties is de luchtverplaatsing maximaal circa 300 m3/h, hoewel slechts een deel daarvan ’s nachts effectief zal bijdragen aan de koelcapaciteit. Luchtafvoer is mogelijk via een hordeur. De bewoner schakelt handmatig ’s avonds de ventilator in en ’s morgens vroeg uit. Ramen en deuren worden daarna gesloten en blijven overdag zoveel mogelijk dicht.
2. Boxplot CO2-concentraties over de dag in periode juli – september: 2024 (rood), 2025 (blauw). Aangegeven zijn mediaanlijnen en het gebied binnen kwartielwaarden 1 en 3. Sterke afname van CO2-concentraties kunnen duiden op periodes met verhoogde ventilatie.
Onderzoeksaanpak
Saxion evalueerde na drie maanden op basis van temperatuurmetingen de effectiviteit van de voorgestelde aanpak. Vervolgens zijn binnentemperaturen in juli tot en met augustus 2025 vergeleken met die van het jaar daarvoor. Buitentemperaturen waren in beide periodes redelijk vergelijkbaar. De verschillen geven een indicatie over de effectiviteit in de praktijk. De verbetering van het thermisch comfort is beoordeeld op basis van temperatuuroverschrijdingen en een interview met de bewoner.
Temperatuureffecten volgens de meetresultaten
De gemiddelde temperatuur in juli - september 2024 is in 2025 met hybride zomernachtventilatie over de hele dag genomen circa 3 °C lager. Was in 2024 de (dagelijks gemiddelde) minimum temperatuur 25,0 °C, in 2025 was dat 22,5 °C. De (dagelijks gemiddelde) maximum temperatuur kwam in 2024 uit op 27,5 °C. In 2025 was dat 24 °C. Ook de dagelijkse temperatuurschommelingen zijn verminderd. Waren deze nog 2,7 °C in 2024, in 2025 is dit 1,8 °C gemiddeld (22,2 - 24 °C). In 2024 was ook uurlijks de binnentemperatuurspreiding over de hele linie veel groter. Deze bedroeg meest extreem 12 °C om 18 uur in 2024, maar in 2025 nog maar 6 °C (grafiek 1).
3. Temperatuuroverschrijdingscurve als percentage van de verblijfstijd (8 - 21 uur) met TO 25 °C in 2024 (rood) nog ruim 70 procent van de verblijfstijd en in 2025 (blauw) gedaald naar ruim 10 procent van de verblijfstijd.
Resultaat
Samenvattend is de gemiddelde temperatuur nu een aantal graden lager geworden met minder sterke temperatuurvariaties. Het binnenklimaat is stabieler en koeler en is acceptabel voor de bewoner geworden. Dit resultaat is echter niet alleen toe te schrijven aan verbeterde zomernachtventilatie. Analyse van uurlijkse temperatuurtoenames en CO2-analyses wanneer wordt geventileerd, wijst uit dat een groot deel van de tijd meer afkoeling is in de nacht, maar dat in 2024 vaak eerder in de middag ramen en deuren open waren, terwijl het buiten toch nog warm was (grafiek 2). In 2025 gebeurde dat vaak later bij lagere buitentemperaturen. De wijze en het moment van ventileren door de bewoner heeft weerslag gehad op het temperatuurverloop.
Significante verbetering thermisch comfort
Het aantal temperatuuroverschrijdingsuren van 25 °C, uitgedrukt als percentage van de verblijfstijd (8 - 22 uur), is een maat voor het zomercomfort. 10 procent overschrijding van 25 °C gold eerder als RGD-richtlijn voor temperatuuroverschrijdingen. Voor de meetperiodes zijn de TO-percentages bepaald, waaruit blijkt dat het comfort sterk is verbeterd tot 10 procent in 2025 (grafiek 3). Het bewonersoordeel is hiermee in overeenstemming. De bewoner beoordeelde het zomercomfort in 2024 als ‘ruim onvoldoende’ en met de hybride ventilatie in 2025 ‘voldoende tot ruim voldoende’.
Tabel 1. Gemeten temperatuureffect gestimuleerde zomernachtventilatie (periode juli - september).
Tot slot
De resultaten van de hybride ventilatie zijn veelbelovend en reden voor verdere doorontwikkeling en monitoring. Verbeteringen zijn nog mogelijk ten aanzien van de luchtinblaas en gebruiksvriendelijkheid. Duidelijk is dat de zeer positieve resultaten zijn toe te schrijven aan de combinatie van de hybride ventilatie en effectiever ventileren door de bewoner als het buiten koeler is. Het keukentafelgesprek met de bewoner over effectief ventileren heeft een positieve uitwerking gehad. Mogelijk was daarna het gebruik van de zonwering beter en bleven ramen en deuren frequenter dicht.
Passief de koelte bewaren in een bewoond appartement kan, maar vraagt om effectieve zonwering, overdag ramen en deuren dicht, nachtventilatie, en een gemotiveerde bewoner.
Noten
1 zie artikel ‘Te warm in huis, maar waardoor?’ in VV+ nr. 6, september 2025.
Verwachte effecten van zomernachtventilatie in theorie
Verhoging van de nachtventilatiehoeveelheid leidt tot versnelde verlaging van de ruimtetemperatuur in de avond en nacht. Betonmassa koelt daardoor af, het koelvermogen neemt toe, wat temperatuur stabiliserend doorwerkt in het vertrek.
Met beperkte nachtventilatie stijgt de betontemperatuur overdag, waardoor het koelvermogen van het beton afneemt. De luchttemperatuur stijgt. Stralingstemperaturen stijgen door hogere wand- en plafondtemperaturen. Het risico op discomfort neemt toe (zeker vanaf 25 °C). Is er weinig ventilatieve koeling na een hitteperiode, dan duurt het dagen voordat het warme beton ontladen is en koelt het binnen maar langzaam af.
Tekst: Annemarie Weersink (Saxion), Robin Sommers (Woningcorporatie Plavei), Christian Struck (Saxion)
Fotografie: Saxion