Mei 2026
Pampus blijft zelfvoorzienend
VV+ opvallend
Het kunstmatige eiland Pampus in het IJmeer trekt elk jaar tienduizenden bezoekers. Voor de energievoorziening werd tot 2024 gebruikgemaakt van dieselgeneratoren. Toen deze aan vervanging toe waren, is gekozen voor een nieuw, duurzaam systeem dat volledig draait op zon, wind en organisch afval.
Het in 1887 aangelegde Pampus was vroeger een verdedigingseiland en heeft een historie van zelfredzaamheid. Tegenwoordig is het een museum en werelderfgoed waar in de zomer dagelijks gemiddeld 400 mensen verblijven op de oppervlakte van ongeveer vier voetbalvelden. Toen
werd geopperd om het eiland te verbinden met het vasteland door een kabel, zei de directeur: ‘Dat nooit. Pampus is altijd zelfstandig en zelfredzaam geweest, en zal dat ook blijven.’ Maar toen de dieselgeneratoren aan vervanging toe waren, moesten er wel nieuwe keuzes worden gemaakt om voldoende warmte en elektriciteit op te wekken voor de gebouwen op het eiland. Stichting Forteiland Pampus besloot het eiland vergaand te verduurzamen met behoud van de zelfredzaamheid.
Verduurzamen
Wat destijds kon, kunnen we nu ook, was de gedachte. En mogelijk zelfs beter. Daarom is op vier onderdelen verduurzaamd: voedsel-, energie- en drinkwatervoorziening en de bouwopgave. Voor de energievoorziening werd Joop Bettink, eigenaar van Rengineers, gevraagd een windturbine te plaatsen; iets wat het bedrijf veel doet op vooral eilanden, bijvoorbeeld in Schotland.
Bettink: ‘Met onze ervaring op het vlak van autonome energievoorzieningen op eilanden, weten we inmiddels dat alleen een windturbine plaatsen niet de oplossing is. Door verschillende technologieën slim in te zetten en op elkaar af te stemmen, kun je serieus dekkend zijn in de energiebehoefte. Of eigenlijk draaien we het om: er wordt op Pampus niet meer energie gebruikt dan zelf opgewekt kan worden. Het aanbod bepaalt de vraag.’
Wind, zon en biogas
In 2018 is begonnen met de circulaire energieopgave die in 2024 is afgerond. Voor het energiesysteem van Pampus combineerde Rengineers de energie van drie verschillende bronnen: wind, zon en organisch afval. Zon- en windenergie laden gedurende de dag een lithiumbatterij van BestWatt op. Hieruit putten alle gebouwen op het eiland hun elektrische energie. Als er meer energie wordt opgewekt dan de batterij kan opnemen, dan wordt een wintervoorraad aangelegd door de elektrische energie naar een elektrolyser te leiden om water om te zetten in waterstof. Deze waterstof wordt ondergronds in containers opgeslagen onder een druk van 300 bar.
Ook organisch afval, afkomstig van de zelfverbouwde groente op het eiland die weer in de keuken worden verwerkt, wordt via een vergister omgezet in biogas dat eveneens in buffers voor de winter wordt opgeslagen. Alle technieken zijn in een technische ruimte ondergebracht die onder het oorspronkelijke kolenveld is gegraven. Alleen de pv-panelen op het dak van de technische ruimte, de BW10 windturbines en de waterzuiveringsinstallatie zijn zichtbaar.
Twee derde deel van de benodigde energie op het eiland wordt gebruikt voor verwarming. Een belangrijk deel is afkomstig van warmtecollectoren die aan de onderkant van de pv-panelen zijn aangebracht. De warmte wordt afgegeven aan zogenaamde warmtezakken (warmtebatterijen) en wordt door de warmtepomp onttrokken om vervolgens opgeslagen te worden in buffervaten met een totale inhoud van 1.800 l.
Buffers
Bij onvoldoende zon en wind in de winter voor verwarmen en stroom op te wekken, wordt gebruikgemaakt van de voorraden biogas en waterstof. Het opgeslagen biogas gaat naar de warmtekrachtkoppeling die er elektriciteit en warmte van maakt. De warmte gaat naar de buffervaten, de elektriciteit naar de lithiumbatterijen. De waterstof wordt via een brandstofcel eveneens omgezet naar elektriciteit en warmte die naar de betreffende opslagmedia worden geleid.
Bettink: ‘In feite hebben we hiermee een smartgrid gerealiseerd. Het verschil met deze oplossing is het uitgekiende samenspel en timing van de verschillende technieken. Om alles op elkaar af te stemmen is een slim besturingssysteem nodig. Dit systeem – we noemen het: de dirigent – weet wat er beschikbaar is, wat er volgens de weersverwachting opgewekt gaat worden en wat het gebruik zal zijn. Hierop baseert hij welke schakel in de keten moet worden aangestuurd om te gaan produceren en is het systeem uniek in het voorspellend en zelfdenkend vermogen.’
‘Het is een project waar we – met alle partijen – trots op zijn. Het laat zien wat er mogelijk is wanneer je slim met bronnen en het energiegebruik omgaat. Immers, het gebruik is afgestemd op het aanbod. Als er minder energie beschikbaar is dan gewenst, dan worden er even geen kroketten gebakken, gaat de verwarming een graadje lager en wordt het licht gedimd.’
Tekst: ing. Marjolein de Wit - Blok
Fotografie: Getty Images, Rengineers, Strawberry Fields
Meer weten over innovatieve technieken en ontwikkelingen?
Meld u dan nu aan voor onze gratis nieuwsbrief.